Boşanma davalarında nafaka tartışmaları, son yıllarda hem kamuoyunda hem de hukuk dünyasında en çok konuşulan başlıklardan biri. Özellikle “süresiz nafaka”, “yüksek nafaka” ve “nafaka mağdurluğu” gibi kavramlar üzerinden yoğun bir tartışma yürütülürken, önemli bir sorunun cevabı çoğu zaman gözden kaçıyor:
Erkekler nafaka alabilir mi?
Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi, “boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın”, kusuru diğer eşten daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası isteyebileceğini düzenliyor. Buradaki ifade “kadın” ya da “erkek” değil, “taraf”. Yani kanun, cinsiyete değil, ekonomik duruma ve kusur durumuna bakıyor.
Biz de “Erkekler nafaka alabilir mi?” sorusunu, nafaka türleri, şartlar ve örnek Yargıtay yaklaşımları çerçevesinde, Avukat Mesude Ertürk ile konuştuk.
“Kanun için önemli olan cinsiyet değil, yoksulluğa düşecek tarafın kim olduğu”
Soru: En temel soruyla başlayalım: Erkekler nafaka alabilir mi?
Av. Mesude Ertürk:
Evet, alabilir. Türk Medeni Kanunu 175. madde açık: “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla… nafaka isteyebilir.” Burada “kadın” ya da “erkek” demiyor, “taraf” diyor. Yani boşanma sonucunda ekonomik olarak zayıf duruma düşecek olan eş kimse – bu kadın da olabilir, erkek de olabilir – şartları sağladığı takdirde yoksulluk nafakası alabilir.
Toplumda “nafaka yalnızca kadınlara verilir” gibi bir algı var. Oysa Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da, daha az kusurlu olup boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın, cinsiyete bakılmaksızın nafaka alabileceği vurgulanıyor.
Erkek hangi tür nafakaları alabilir?
Soru: Nafaka deyince aslında birkaç türden söz ediyoruz. Erkekler hangi nafaka türlerinden yararlanabilir?
Av. Mesude Ertürk:
Nafaka, günlük dilde tek bir kavram gibi kullanılıyor ama hukuken birkaç türü var:
Tedbir nafakası:
Boşanma davası devam ederken, tarafların ve çocukların geçimini sağlamak için hükmedilen geçici nafakadır.
Kadın da erkek de, ihtiyacı ve ekonomik durumu elvermediği ölçüde tedbir nafakası alabilir.
Yoksulluk nafakası:
Boşanma kesinleştikten sonra, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine bağlanan nafakadır.
Bu nafakanın da cinsiyeti yoktur; şartları taşıyorsa erkek lehine de hükmedilebilir.
İştirak nafakası:
Çocuk için ödenen nafakadır. Çocuğun velayeti kimde ise, diğer ebeveynden çocuk adına alınır.
Nafakayı alan taraf çoğunlukla çocukla birlikte yaşayan ebeveyndir; bu, anne de olabilir, baba da.
Yardım nafakası:
Boşanma dışı, altsoy–üstsoy ve kardeşler arasında, yardıma muhtaçlık halinde söz konusu olan bir nafaka türüdür.
Dolayısıyla, eş lehine bağlanan yoksulluk ve tedbir nafakasında, erkek ile kadın arasında hukuken bir ayrım yok; kriter, yoksulluk ve kusur durumudur.
Erkek lehine yoksulluk nafakası için hangi şartlar aranıyor?
Soru: Bir erkeğin yoksulluk nafakası alabilmesi için hangi şartların birlikte gerçekleşmesi gerekiyor?
Av. Mesude Ertürk:
Şartlar, kanun ve Yargıtay kararlarıyla oldukça netleşmiş durumda:
Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması:
Erkeğin, boşanma sonrası kendi geçimini tek başına karşılayamayacak duruma gelmesi gerekir.
Yoksulluk; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, eğitim gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılayamayacak seviyede gelir eksikliği olarak yorumlanıyor.
Kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması:
Nafaka talep eden erkek, boşanmaya sebep olan olaylarda daha ağır kusurlu olmamalı.
Eşit kusurlu ya da daha az kusurlu olabilir; ama ağır kusurlu ise yoksulluk nafakasına hak kazanamaz.
Karşı tarafın ödeme gücünün bulunması:
Nafakayı ödeyecek olan eşin de mali gücü oranında ödeme yapabilecek durumda olması gerekir.
Ekonomik durumu hiç elvermeyen eşe nafaka yükümlülüğü yüklenemez.
Süre şartına uyulması (TMK 178):
Yoksulluk nafakası, boşanma davasıyla birlikte istenebileceği gibi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren en geç bir yıl içinde ayrıca açılacak bir davayla da istenebilir.
Bu bir yıllık süre, Türk Medeni Kanunu’nun 178. maddesinde düzenlenen zamanaşımı süresidir.
Bu şartlar oluştuğunda, erkek eşin yoksulluk nafakası almasının önünde hiçbir yasal engel yok.
Yargıtay’dan erkekler lehine örnekler: “Tarafın cinsiyeti değil, yoksulluğu önemli”
Soru: Erkekler lehine nafaka bağlandığı somut Yargıtay kararlarından örnek verebilir misiniz?
Av. Mesude Ertürk:
Yargıtay’ın pek çok kararında, doğrudan “şu dosyada erkek nafaka almıştır” ifadesi değil ama “boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın cinsiyetine bakılmaksızın yoksulluk nafakası alabileceği” vurgusu var. Buna ek olarak, erkek lehine nafakanın tartışıldığı dosyalar da mevcut.
Örneğin bazı dosyalarda:
Kadın eşin düzenli ve yüksek gelire sahip olduğu,
Erkek eşin ise işsiz ya da düşük gelirli olduğu,
Boşanma sonrası erkeğin yoksulluğa düşeceği,
Kusur durumunun da erkeğin aleyhine ağır olmadığı tespit edildiğinde, erkek lehine nafaka bağlanabileceği kabul ediliyor.
Yine bir kısım kararlarda, ilk derece mahkemesi veya istinafın kadına nafaka bağladığı, Yargıtay’ın ise tarafların emekli ve gelirlerinin denk olduğunu, bu nedenle nafaka şartlarının oluşmadığını belirterek dosyayı bozduğu görülüyor. Burada da önemli olan, tarafın kadın ya da erkek olması değil, yoksulluk koşulunun gerçekten oluşup oluşmadığı.
Kısaca; Yargıtay için belirleyici olan, eşin cinsiyeti değil, boşanma nedeniyle yoksullaşıp yoksullaşmadığı ve kusur durumudur.
“Eşim avukat, ben işsizim” diyen erkek nafaka isteyebilir mi?
Soru: Diyelim ki kadın eş yüksek gelirli bir meslek sahibi, erkek ise işsiz veya çok düşük gelirli. Böyle bir tabloda erkek nafaka talep edebilir mi?
Av. Mesude Ertürk:
Evet, bu çok tipik bir örnek aslında. Kadın eş; avukat, doktor, yönetici, iş insanı gibi yüksek ve düzenli gelire sahipse, erkek eş ise işsiz ya da asgari ücret düzeyinde gelire sahipse ve boşanma sonrasında yoksulluğa düşeceği öngörülüyorsa, gerekli diğer şartlar da (kusurun daha ağır olmaması vb.) sağlanıyorsa, erkek yoksulluk nafakası talep edebilir.
Mahkeme burada tarafların:
Gelir durumuna,
Eğitim ve yaşına,
Çalışma imkanlarına,
Geçmiş yaşam standardına,
bakıyor ve buna göre bir nafaka miktarı belirliyor. Yani “nafaka sadece kadınlara verilir” şeklindeki algı, hukuki değil, sosyolojik bir alışkanlık.
Erkek nafaka alıyorsa, bu ömür boyu mu sürer?
Soru: Diyelim ki erkek lehine yoksulluk nafakasına hükmedildi. Bu nafaka ömür boyu mu devam eder?
Av. Mesude Ertürk:
Yoksulluk nafakası, kağıt üzerinde “süresiz”dir; ama bu, “sonsuz” anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu uyarınca:
Nafaka alan taraf yoksulluktan kurtulursa (örneğin iyi gelirli bir işe girerse),
Yeniden evlenirse veya evlenmiş gibi fiilen birlikte yaşamaya başlarsa,
Hakkaniyet gereği nafakanın artık sürmesi gerektiği düşünülmezse,
nafakanın azaltılması ya da kaldırılması için dava açılabilir. Yargıtay’ın önemli bir kısmı, “artık yoksulluk kalmadığı için” nafakanın kaldırılması gerektiği yönünde verilmiş kararlardır.
Dolayısıyla erkek lehine bağlanan nafaka da, şartlar değiştiğinde kaldırılabilir veya azaltılabilir; bu durum kadın lehine nafaka için de aynıdır.
“Erkek nafaka alacaksa, delil ve zamanlama çok önemli”
Soru: Erkek nafaka talep etmek istiyorsa, pratikte nelere dikkat etmeli?
Av. Mesude Ertürk:
Uygulamada erkekler çoğu zaman “nasıl olsa nafaka alamam” düşüncesiyle bu hakkı talep etmiyor. Oysa:
Nafakayı mutlaka talep etmek gerekiyor:
Hakim kendiliğinden, yani re’sen yoksulluk nafakasına hükmedemez.
Boşanma davası sırasında veya boşanma kararının kesinleşmesinden sonra en geç bir yıl içinde ayrı bir dava açarak talep etmek şart.
Gelir durumunu doğru göstermek önemli:
Gerçek gelir, borçlar, bakmakla yükümlü olunan kişiler, sağlık giderleri gibi unsurlar belgelenmeli.
İşsizliği veya düşük geliri gösteren belgeler, iş arama çabaları, sağlık sorunları vb. dosyaya konulmalı.
Eşin gelir durumu da ortaya konmalı:
Karşı tarafın gelir düzeyi, yaşam standardı, malvarlığı da nafaka miktarının belirlenmesinde etkili.
Bu nedenle SGK kayıtları, vergi kayıtları, banka hareketleri gibi deliller istenebiliyor.
Zamanaşımını kaçırmamak gerekiyor:
Boşanma davasında talep edilmemişse, karar kesinleştikten sonra bir yıl içinde yoksulluk nafakası davası açılmazsa hak düşüyor.
“Nafakayı kadın ya da erkek değil, yoksulluğa düşen eş alır”
Soru: Son olarak, “Erkekler nafaka alabilir mi?” sorusuna tek cümleyle nasıl cevap verirsiniz?
Av. Mesude Ertürk:
Şöyle derim:
Nafakayı kadın ya da erkek olduğu için değil; boşanma yüzünden yoksulluğa düşen, kusuru diğer eşten daha ağır olmayan taraf alır.
Bugün hâlâ ağırlıklı olarak kadınlar ekonomik olarak daha zayıf konumda olduğu için nafaka çoğunlukla kadın lehine bağlanıyor. Ama hayatın olağan akışının değiştiği, erkeğin ekonomik olarak daha zayıf olduğu durumlarda da kanun aynı şekilde onu koruyor. Önemli olan, toplumdaki ezberler değil, kanunun ne dediği ve somut olayın şartları.
