Böbreği iflas eden bir hasta için haftada üç gün diyaliz makinesine bağlanmak ya da karaciğeri tükenen biri için gün saymak… Organ yetmezliğinin son evresindeki hastalar için çoğu zaman tek kalıcı çözüm organ nakli. Peki organ nakli nedir, hangi organlar nakledilebilir?
Organ nakli nedir?
Organ nakli (transplantasyon), görevini yerine getiremeyecek kadar hasar görmüş bir organın yerine, bir vericiden alınan sağlam organın ameliyatla yerleştirilmesidir. Nakil, organ yetmezliğinin son evresindeki hastalara yapılır ve hem yaşam süresini hem de yaşam kalitesini belirgin biçimde artırır.
Hangi organlar ve dokular nakledilir?
Organlar: Böbrek, karaciğer, kalp, akciğer, pankreas ve ince bağırsak.
Dokular: Kornea, kemik iliği, kalp kapağı, deri, kemik ve tendon.
Türkiye'de en sık böbrek, ardından karaciğer nakli yapılıyor.
Organ kimden alınır?
Canlı verici: Sağlıklı bir kişi iki böbreğinden birini ya da karaciğerinin bir bölümünü bağışlayabilir. Karaciğer kendini yenileyebilen bir organdır; tek böbrekle de sağlıklı yaşam sürdürülebilir. Türkiye'de canlıdan nakiller çoğunlukla akrabalar arasında yapılır.
Kadavra verici: Beyin ölümü gerçekleşmiş, organları yoğun bakımda cihazlarla çalışır durumda tutulan kişilerdir. Hayattayken bağışta bulunmuş olmaları ya da ailelerinin onay vermesi gerekir. Tek bir kadavra verici birden fazla hastaya umut olabilir.
Türkiye'de kaç kişi organ bekliyor?
Kasım 2025'te paylaşılan verilere göre Türkiye'de yaklaşık 33 bin hasta organ nakli bekliyor. Bunların 25 binden fazlası böbrek, yaklaşık 2 bin 500'ü karaciğer, 1.500'den fazlası kalp bekleyen hastalar. Nakillerin büyük bölümü canlı vericilerden yapılıyor; kadavra bağışı ise ihtiyacın çok gerisinde.
Organ nakli kimlere yapılır?
Nakil kararı, ilgili organın işlevini kalıcı olarak yitirdiği ve başka tedavi seçeneği kalmadığı durumlarda verilir. Hastanın genel sağlık durumunun büyük bir ameliyatı kaldırabilecek düzeyde olması, aktif enfeksiyon ya da yayılmış kanserinin bulunmaması gerekir. Değerlendirmeyi organ nakli merkezlerindeki kurullar yapar.
Nakilden sonra yaşam
Vücut, nakledilen organı "yabancı" olarak algılayıp reddetmeye çalışabilir. Bunu önlemek için hastalar bağışıklık sistemini baskılayan ilaçları düzenli olarak, çoğunlukla ömür boyu kullanır. Düzenli kontrol, enfeksiyonlardan korunma ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları nakledilen organın ömrünü uzatır.
Türkiye'de ilk böbrek nakilleri 1960'ların sonunda yapıldı; organ nakli 1979'da çıkarılan kanunla yasal çerçeveye kavuştu. Bugün ülkede 18 yaşını doldurmuş ve akıl sağlığı yerinde olan herkes organ bağışçısı olabiliyor.
Organ nakli hakkında sık sorulan sorular
Nakledilen organ ne kadar süre çalışır?
Süre; organın türüne, vericinin canlı ya da kadavra olmasına, doku uyumuna ve hastanın ilaçlarını düzenli kullanmasına göre değişir. Canlı vericiden alınan böbreklerin ortalama ömrü kadavradan alınanlara göre daha uzundur ve pek çok hastada on yılı rahatlıkla aşar.
Organ nakli için kan grubu uyumu şart mı?
Çoğu nakilde alıcı ile verici arasında kan grubu uyumu aranır. Böbrek naklinde uyumsuzluk durumunda, aynı sorunu yaşayan başka bir alıcı-verici çiftiyle yapılan çapraz nakil seçeneği gündeme gelebilir.
Organ nakli için yaş sınırı var mı?
Kesin bir üst yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan takvim yaşı değil, hastanın genel sağlık durumu, ameliyatı kaldırıp kaldıramayacağı ve eşlik eden hastalıklarıdır. Karar, nakil merkezindeki kurul tarafından verilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
