Organ nakli kararı verildiğinde hastaların ve yakınlarının aklına ilk gelen soru aynı: Şimdi ne olacak? Organ nakli prosedürü, tıbbi olduğu kadar hukuki adımları da olan, sıkı kurallara bağlı bir süreç. Türkiye'deki işleyişi adım adım anlatıyoruz.
1. Nakil merkezine başvuru ve değerlendirme
Süreç, hastayı takip eden hekimin hastayı Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış bir organ nakli merkezine yönlendirmesiyle başlar. Merkezde kan ve doku grubu belirlenir; kalp, akciğer ve diğer organların ameliyata uygun olup olmadığı kapsamlı tetkiklerle incelenir. Nakil kararını, farklı branşlardan hekimlerin yer aldığı kurul verir.
2. Verici arayışı: Canlı mı, kadavra mı?
Bu aşamada iki yol vardır. Hastanın yakınları arasında gönüllü ve uygun bir verici varsa canlıdan nakil planlanır. Yoksa hasta, ulusal bekleme listesine kaydedilir.
3. Canlı vericide aranan şartlar
• Vericinin 18 yaşını doldurmuş ve karar verme yetisine sahip olması
• Bağışın hiçbir baskı ve menfaat olmadan, gönüllü yapılması
• Vericinin alıcının eşi ya da dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dahil) kan veya kayın hısımı olması
• Akrabalık bağı yoksa ya da daha uzaksa etik komisyonun onay vermesi
• Vericinin sağlık durumunun ayrıntılı tetkiklerle uygun bulunması
Verici, hekim tarafından olası riskler konusunda bilgilendirilir ve rızası tanıklar huzurunda yazılı olarak alınır.
4. Kadavra bekleme listesi nasıl işliyor?
Canlı vericisi olmayan hastalar, Sağlık Bakanlığı'nın ulusal organ ve doku bilgi sistemine kaydedilir. Bir kadavra organ çıktığında dağıtım; kan grubu ve doku uyumu, tıbbi aciliyet, bekleme süresi ve yaş gibi ölçütlere göre puanlamayla yapılır. Hastanın bu dönemde nakil merkeziyle bağlantısını koparmaması ve her an ulaşılabilir olması gerekir.
5. Beyin ölümü ve aile onayı
Kadavra organlar, beyin ölümü gerçekleşen kişilerden alınır. Beyin ölümü tanısını, nakil ekibinden bağımsız iki uzman hekim oy birliğiyle koyar. Kişi hayattayken bağışta bulunmamışsa organların alınabilmesi için ailenin onayı aranır.
6. Ameliyat ve sonrası
Uygun organ bulunduğunda alıcı kısa sürede hastaneye çağrılır ve son uyum testleri yapılır. Ameliyatın ardından hasta önce yoğun bakımda, sonra serviste izlenir. Taburcu olduktan sonra bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ve düzenli kontroller hayatın parçası hâline gelir.
Organ nakli ücretli mi?
Türkiye'de organ ve doku alım satımı kanunen yasaktır; bağış karşılığında para ya da menfaat sağlanamaz. Nakil işlemleri genel sağlık sigortası kapsamında karşılanır.
Konunun temelleri için organ nakli nedir haberimize göz atabilirsiniz.
Organ nakli süreci hakkında sık sorulan sorular
Organ bekleme süresi ne kadardır?
Süre; beklenen organa, kan grubuna, doku uyumuna ve hastanın tıbbi aciliyetine göre değişir. Kadavra bağışının sınırlı olması nedeniyle özellikle böbrekte bekleyiş yılları bulabilir.
Bekleme listesindeki hasta nelere dikkat etmeli?
Telefonla her an ulaşılabilir olmak, iletişim bilgilerini güncel tutmak, kontrolleri ve istenen tetkikleri aksatmamak gerekir. Uygun organ çıktığında hastanın kısa sürede merkeze ulaşması istenir; ulaşılamayan hastada organ sıradaki kişiye önerilir.
Canlı verici kararından vazgeçebilir mi?
Evet. Verici adayı, ameliyata alınana kadar sürecin her aşamasında, gerekçe göstermek zorunda kalmadan kararından dönebilir. Değerlendirme sırasında adayın hiçbir baskı altında olmadığından emin olunması da sürecin parçasıdır.
İlgili Haberler
Organ Nakli Nedir? Hangi Organlar Nakledilir, Kimlere Yapılır?
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
